TURABÄ° OCAÄžI DEDELERÄ° Ä°LE SÖYLEŞİ Doç. Dr. Ä°brahim ARSLANOÄžLU Gazi EÄŸitim Fakültesi ÖÄŸretim Üyesi   Hacı Ali Turabi Ocağı, Çubuk Yöresi Alevî ocaklarındandır. Bu ocağın piri Seyyid Kalender Veli Ocağı, mürÅŸitleri ise Haydar Dede  Ocağı’dır.   Dedelerle görüÅŸmeye geçmeden önce Turabi Ocağı’nın kurucusu Hacı Ali Turabi hakkında kısa bilgi verelim. Hacı Ali Turabi, Hz. Muhammed’in soyundan Ä°mam Muhammed Bakır’ın neslinden gelmektedir. Babası Seyyid Ahmet, annesi Zeynep Hatun’dur. Miladî ll73 tarihinde Türkistan’ın Sayram Kasabası’nda doÄŸmuÅŸtur.   Türkistan Piri Åžeyh Hoca Ahmed Yesevî, oÄŸlu Kutbettin Haydar (Haydardede veya Haydar Sultan bilinenn) komutasında Anadolu’ya gönderdiÄŸi beÅŸ bin kiÅŸilik ordunun sancaktarı olarak S. Hacı Ali Turabi’yi görevlendirmiÅŸtir.   Ordu Keskin Tekfuru’na yenildi. Haydar Sultan Kuyuya atıldı. Bunun üzerine Hacı Ali Turabi 1205 yılında soÄŸuk bir kış günü Çankırı’nın Åžabanözü ilçesine baÄŸlı Mart köyüne gelmiÅŸ, “Burası Mart gibi soÄŸukmuÅŸ” diyerek bu köye yerleÅŸmiÅŸ ve köye böylece adını da vermiÅŸtir. Turabi Dede, 1265 tarihinde Åžabanözü ilçesi Mart köyünde vefat etmiÅŸtir (TeberoÄŸlu,1999:16).Türbesi bu köyde bulunmaktadır.   (Veyis HaydardedeoÄŸlu’dan düzeltme: Haydar Sultan Keskin’e   15km uzaktan olan kyuya atılmıştır, ancak Keskin Tekfuru deÄŸil, Kayseri Küffarına yenilmiÅŸtir). Hacı Ali Turabi, Çubuk yöresinin çeÅŸitli köylerinde bulunan taliplerini eÄŸiterek pirlik görevini yerine getirmiÅŸtir.   O, bu yörenin TürkleÅŸmesi ve Ä°slamlaÅŸmasında önemli rolü olan Horasan erenlerinden birisidir. Hacı Ali Turabi, Medine’de Hz. Muhammed’in kabrini ziyaretlerinde bir naat söylemiÅŸtir. Bu naatın birkaç kıtasına burada yer verelim (DedeoÄŸlu, Özdemir, 7.11.98.):   Medine-i Münevvere Ravzında bulduk usül Giydik iman hulkına, dinimiz buldu usül Evliya, Enbiya kapında beli baÄŸlı kul Kıl Åžefaat Ya Muhammed Åžah-ı Sultan-ı Resül Gayriden bildim, bugün Hakk’ı fark eyledim. Gönlümü itikat, ihlas ile berk eyledim. Can-ı baÅŸ-ı evlat, ayali yoluna terk eyledim. Kıl ÅŸefaat Ya Muhammed Åžah-ı Sultan-ı Resul Birgün zahir olur, kıyamet dehÅŸeti “Nefsi, nefsi çağırır”, cümle nebi sana ümmeti Cihan-ı yar, Ali yarin cümlesinin hürmeti Kıl ÅŸefeat Ya Muhammed Åžah-ı Sultan-ı Resül Eksik etmez bizden nan-ı nimeti Yarattı cümleyi, Yaradan Gani Tarikat içinde erkanı, yolu Hazreti Ademden beri biliriz. Turabi’yem var mı? sözün ötesi Öldür hırsı, nefsi Hakk’a yetesi Ermeni’nin Rum’un yaÄŸlı ketesi Kaypak Müslümanı dinden çıkarır.   Bu ocak dedelerinden Hasan DedeoÄŸlu ve Halil ÖzdemiroÄŸlu ile Alevîlik konusunda bir görüÅŸme yapmak istediÄŸimizi kendilerine bildirdik. Dedeler, konu ile ilgili soracağımız sorulara beraber cevap vermek istediklerini belirttiler. Kasım 1998’de görüÅŸmeyi gerçekleÅŸtirmek üzere Yıldırım Beyazıt semtindeki derneklerine gittik.   Bu arada Mustafa Güvenç dede ile yaptığımız görüÅŸme söz konusu edildi. Hasan DedeoÄŸlu bizim bu talebimizi  memnuniyetle kabul etti. Kendileri ile yaptığımız görüÅŸmeyi aÅŸağıda sunuyoruz:   Hasan DedeoÄŸlu, 1929 yılında Çankırı ili Åžabanözü ilçesi Mart köyünde doÄŸdu. Ä°lkokul mezunu olan DedeoÄŸlu, devlet memurluÄŸundan emekli olmuÅŸ olup; üç çocuk babasıdır.   Halil ÖzdemiroÄŸlu, 1931 yılında Çankırı’nın Åžabanözü ilçesine baÄŸlı Mart köyünde dünyaya geldi. Ä°lkokulu bitiren ÖzdemiroÄŸlu bir kamu kuruluÅŸunda çalışarak emekli oldu. Evli ve dört çocuk sahibidir.   Yukarıda da konu edildiÄŸi gibi, dedelerin ikisi de Mart köyünden olup, Ankara’da ikamet etmektedirler. Aynı zamanda her iki dede birbiri ile musahip kardeÅŸidirler.   Hangi köylerin pirliÄŸini yapıyorsunuz, piriniz ve mürÅŸidiniz kimdir?   Talip köylerimiz ÅŸunlardır: Çankırı ili Åžabanözü ilçesine baÄŸlı köyler: Mart köyü, Bulgurcu köyü, Göldağı köyü, Özbekköy, Karahacı köyü, KutluÅŸar ve DeÄŸirmencievi köyü. Ankara ili Çubuk ilçesine baÄŸlı köyler: Sarısu köyü, Kösrelik köyü, DaÄŸkalfat köyü, Demirci köyü, MahmutoÄŸlan köyü, Kargın köyü.   Ankara ili Kalecik ilçesine baÄŸlı YüzbeÄŸen ve TavÅŸancık köyleri, Kırıkkale’nin Hasan Dede Kasabası yine Kırıkkale ilçesi Sulakyurt ilçesi Hamzalı köyü, Bursa ili Ä°negöl ilçesi   Åžehitler köyü, EskiÅŸehir ili Beylikahır ilçesi KoÅŸmat Köyü Bu köylerden bazılarının tamamı bizim ocaÄŸa baÄŸlı iken bazı köylerde bizim ocakla birlikte deÄŸiÅŸik ocaklara baÄŸlı talipler bulunmaktadır. Pirimiz Seyyid Kalender Veli Ocağı, mürÅŸidimiz ise Haydar-i Sultan Ocagidir.   Kendinizi nasıl tanımlarsınız veya yolunuza ne ad veriyorsunuz (Alevî, BektaÅŸî, Alevî-BektaÅŸî, KızılbaÅŸ vb.) ?   Kendimizi Alevî olarak adlandırırız.   Sizce Alevîlik nedir?   Alevîlik; Hz. Muhammed’in Ehl-i Beyti’ne (Hz. Ali, Hz. Fatıma, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin ve bunlardan gelen evlatlarına) sevgi ve muhabbet beslemek, taraftarı olmak ve onların yolundan gitmektir. SüreÄŸimiz, Åžura Suresi 23. Ayete dayanmaktadır. Alevîlik bir din mi, mezhep mi, yoksa bir tasavvuf anlayışı veya tarikat mıdır? Alevîlik; Ä°mam-ı Cafer Sadık mezhebine baÄŸlı Nazenin Tarikatı ve tasavvuf yoludur, Ä°slamiyet’in özetidir.   Kökleriniz nereye dayanır? Orta Asya mı, yoksa Hz Muhammed’e mi?   Köklerimiz Hz. Ali neslinden 5. Ä°mam Bakır evlatlarından Seyyid AhmetoÄŸlu Horasan pirlerinden Seyyid Hacı Ali Turabi’ye dayanır. Bunlar Emevî ve Abbasiler zamanında Orta Asya’ya göç edip oraya yerleÅŸen ve sonradan Türk kızları ile evlenerek TürkleÅŸen zatlardır.   Ocağınızın adı nedir, dedeler kimlerdir?   Seyyid Hacı Ali Turabi Ocağı’dır. Dedeler, bu zatın soyundan gelen erkek evlatlardır. Dedelik görevini akraba içerisinden ehil olanlar yaparlar. Dedelerden bazılarının isimleri ÅŸöyledir. Ali DedeoÄŸlu, Halil ÖzdemiroÄŸlu, Yusuf DedeoÄŸlu, Åžükrü DedeoÄŸlu, Hasan DedeoÄŸlu, Hidayet DedeoÄŸlu.   SüreÄŸiniz (erkan) kitaplara mı, yoksa sözlü geleneklere mi dayanır?   SüreÄŸimiz baÅŸta Kur’an-ı Kerim olmak üzere Ä°mam-ı Cafer BuyruÄŸu, Åžeyh Safi BuyruÄŸu gibi kitaplara, sözlü görgü ve geleneklere dayanır.   Ä°krar nedir?   Ä°krar (biat), baÄŸlılık yemini etmek, söz vermektir. Bu hususu daha iyi açıklayabilmek için Tacettin Küçük’ün bir ÅŸiirini buraya alıyoruz: Bir kamilden dersin almak Ä°krarına baÄŸlı kalmak Ä°nsan doÄŸup insan ölmek Öyle kolay deÄŸil dostum Bir olup birliÄŸe girmek Velilerden örnek almak Mevla’yı özünde görmek Öyle kolay deÄŸil dostum Arayıp suçunu bulmak Kötülerden ders almamak Vicdanen mahkeme olmak Öyle kolay deÄŸil dostum Derya-yı ummana dalmak Arayıp cevheri bulmak Aç kalmadan oruç tutmak Öyle kolay deÄŸil dostum Tacettin ölmeden ölmek Hayrını ÅŸerrini bilmek Allah’a kul olup ölmek Öyle kolay deÄŸil dostum               Niyaz nedir?   Niyaz gönül lokmasıdır, dosttan dosta giden sevginin yoludur. Dedenin dizi, göÄŸsü veya omzunu öpmek, dedeye niyaz etmektir (Hak sende demektir). Niyaz edilen de ÅŸahadet parmağı ile niyaz alır. Bu ise, “Hak sende” demektir. Sadece dede ile talip niyazlaÅŸmaz, aynı zamanda talipler de birbirleriyle niyazlaşırlar. Bir baÅŸka açıdan niyaz (secde veya sücud), boyun bükme ve eÄŸilme demektir. Secde (niyaz) eden Rahman olanın kucağına eÄŸilmiÅŸ olur. Secdenin (niyaz) bu özelliÄŸi, Allah’ın en mükemmel yaratığı ve tecellisi olan insanı da secde edilecek bir mertebeye çıkarmıştır. Hicr Suresi 29. Ayet ve Sa’d Suresi 72. ayetlere göre varlık ve oluÅŸta Allah’tan sonra secde edilmeye layık tek varlık insandır.   Nasip alma nedir? Arapça’da nasip; pay, kısmet anlamına gelir. Alevîlik ve BektaÅŸîlik’te belli bir törenle yola girip, manevi bir nasip elde etmektir.   Tevella ve teberra nedir?   Tevella: Åžura Suresi 23. ve Ahzap Suresi 33. ayetler gereÄŸince Hz. Muhammed’in Ehl-i Beyti’ne (Hz. Ali, Hz. Fatıma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin ve bunların neslinden gelenlere) sevgi ve muhabbette bulunmaktır.   Teberra: Hz. Muhammed’in Ehl-i Beyti’ne garez ve buÄŸuz edenlere iyi gözle bakmamaktır. (Lanetullahı alel kavmizzalimin) “Allah zulmeden kavimlere lanet etsin.”   Musahiplik nedir, bunun aslı nereye dayanır? Evli olup birbirleriyle anlaÅŸabilen (eÅŸleri ile birlikte) dört canın bir törenle ÅŸeriat, tarikat, marifet ve sırr-ı hakikat kapısına ermeleridir. Bir baÅŸka söyleyiÅŸle manevi kardeÅŸ olmak, iyi ve kötü günlerinde birbirlerine maddi ve manevi destek olmak ve birbirini iyiye, güzele, doÄŸruya teÅŸvik etmektir. Ä°mam-ı Cafer Sadık ve Åžeyh Safi buyruklarından alınan kurallarla belirlenen musahiplik, Alevî toplumunda yaÅŸamaktadır. Kaynağını Kur’an’dan alan ve kıyas yapılmaksızın yorumlanan musahiplik, Ä°slam dininde bir farz olarak görülmektedir. Musahiplik, Sebe Suresi 46. Ayet, Enfal Suresi 72., 73., 74. ve 75. ayetler, Nisa Suresi 35. ayet, Fetih Suresi 10., 18., 19. ayetlere dayanmaktadır.   Konu ile ilgili olarak yine Tacettin Küçük’ün bir deyiÅŸi alınmıştır:   Muhammed Ali’den bize yadigar Bacı kardeÅŸ bizim yolumuz Kırkların Ceminde almışız himmet Gerçeklerden gelir dolumuz bizim Dört can olmuÅŸ maneviyat kardaşı Gönüllerden doÄŸmuÅŸ sevgi güneÅŸi Ä°tikatla sever kardaÅŸ kardaşı Dört kapı kırk makam yolumuz bizim Åžeriatı atıp tarikata gireriz   Ehl-i beytten medet mürüvvet dileriz Hakikatın güllerini dereriz Kudrete uzanır kolumuz bizim Musahip olmuÅŸuz bacı kardeÅŸler Allah aÅŸkı ile akmaz mı yaÅŸlar ? Münafık olanlar bizleri taÅŸlar Mevla’ya malumdur halimiz bizim Bilenler bilirler bizi, biz kimiz ? Muhammed Ali’ye gider yolumuz bizim Biz Selman’dan aldık bir deste nergis Tacettin der açtı gülümüz bizim   Alevîler ile BektaÅŸîler arasında ne fark vardır?   Alevîlik’te Ehl-i Beyt neslinden gelen bir pire baÄŸlanmak ve ikrar vermek gerekir. BektaÅŸîlik’te ise hizmeti sonunda, seçimle gelen dedebaba dikilir. Ayrıca BektaÅŸîlik’te musahiplik yoktur. BektaÅŸîlik Alevîlik’in bir koludur. Her ikisinde de esas olan eline, diline ve beline sahip olmaktır.   Alevîlik’te namaz var mıdır?   Namaz sözcüÄŸü dilimize Farsça’dan geçmiÅŸtir. Namazın Arapça’sı salattır. Türkçe ise dua okumak, anlamına gelir. Daha doÄŸrusu namaz Allah’a yalvarıp yakarmaktır. Bunun vakti saati yoktur, her zaman yapılabilir. Alevîlerde de namaz vardır, bu iki rekat halka namazıdır. Alevîler arasında da Sünnîler gibi beÅŸ vakit namazı isteyen kılar. Taliplerinden olan Mehmet Abdal Ocağı’nda hem ÅŸeriat erkanı “süreÄŸi” (namaz, oruç, hac vs) hem de tarikat süreÄŸi “erkanını” yerine getirdiklerini, aralarındaki bu farkın nereden geldiÄŸini, sorduÄŸumuzda dedeler: “Mehmet Abdal Ocağı’nın önceleri Malatya’daki Seyyid Pir Hasan Ocağı’na baÄŸlı iken bu ocak dedelerinin Malatya’dan gelip gidemeyiÅŸleri yüzünden, sonradan emaneten kendi ocaklarına baÄŸlandığını, bu yüzden aralarında böyle bir farkın bulunmasının doÄŸal olduÄŸunu” söylediler. Bunun yanı sıra Dede Hasan DedeoÄŸlu, “abdest alıp namaz kılarak günlük hayatta diÄŸer insanlarla olan iliÅŸkilerinde gerçek Müslüman gibi yaÅŸayanların bırakın elini ayaklarının altını öperim.” derken, Halil ÖzdemiroÄŸlu ise, “namaz bize atalarımızdan gelenek ve görenek olarak gelmedi, eÄŸer öyle olsaydı, biz de namaz kılardık” dedi.   Alevîlik’te oruç var mıdır?   Alevîlikte; Müslüm, Akil ve çocuÄŸu için olmak üzere 3 gün, 12 imamlar çeÅŸitli zamanlarda öldürüldükleri için (Muharrem orucu) 12 olmak üzere toplam 15 gün matem orucu tutulur. Alevîler arasında da Sünnîlerde olduÄŸu gibi ramazan orucunu tutanlar da vardır (Bakara Suresi 183., 184., 185. ayetler)   Sizde hac var mıdır, taliplerinizden kaç kiÅŸi hacca gitmiÅŸtir?   Hac, ilk peygamber Hz. Adem’den beri gelip geçmiÅŸ bütün peygamberler ve onlara gönül vermiÅŸ müminlerde bir iman ve ülkü birliÄŸini ilan etmek ve pekiÅŸtirmektir. Bu bir Ä°slâm Åžurası’dır.   Kur’an-ı Kerim’in tarif ettiÄŸi hac; maddi gücü ve sıhhati yerinde olan bir Müslüman’ın hayatında bir defaya mahsus olmak üzere yapması gereken bir farzdır. Bunun dışında Alevîlikte (ölmeden evvel ölmek olan) musahip kavline girenler hacı sayılırlar. Çünkü onlar da hacdaki insanlar gibi beyaz çarÅŸafa sarınırlar. Musahip töreninde ilgili ayetler okunduktan sonra musahip olan canlara miracınız kutlu ve tavafınız kabul olsun, denilir. Taliplerimizden ve amcalarımızdan hacca gidenler olmakla beraber Sünnî komÅŸularımıza göre bizde hacca giden çok daha azdır.   Alevîlik’te zekat var mıdır, zekat kimlere verilir?   Alevîlikte hem zekat ve hem de humus vardır. Zekat önce fakir olan akrabalara, sonra muhtaç olan komÅŸulara ve Türk Hava Kurumu gibi hayır kurumlarına verilir. Humus ise Enfal Suresi 41. Ayet gereÄŸince pirlere verilir.   Alevîlikte “talip”, “rehber”, “dede”, “mürÅŸit”, “pir” kimdir? Talip, talep eden, bir pire ikrar verendir. Pir veya dede aynı anlama gelir. MürÅŸit pirin (dedenin) piridir. Rehber ise pirin yardımcısıdır. Alevîlik inancında pir pire, pir bire baÄŸlıdır.     Alevîlik’te düÅŸkünlük nedir? KiÅŸinin düÅŸkün olmasına kim karar verir? DüÅŸkünlükten nasıl kurtulunur ? BildiÄŸiniz düÅŸkünlük örnekleri var mıdır, bunları anlatır mısınız?   DüÅŸkünlük, kasten adam öldürmek, kadın kaçırmak, hırsızlık gibi konularda söz konusudur. Ä°ÅŸlediÄŸi suçtan dolayı talibe, buyruk ve göreneklere göre, ayin-i cemin de görüÅŸleri alınarak pir (dede) tarafından cezası verilir. DüÅŸkünlük cezası çekildikten sonra yine pir ve ayin-i cemin kararı ile kaldırılır. DüÅŸkün örnekleri ve düÅŸkünlerin isimlerini vermenin doÄŸru olmadığını düÅŸünüyoruz.   Dedelik görevi seçimle mi, yoksa aileden mi intikal eder? Dedelik, seçimle deÄŸil aileden gelir. Dedelik görevini yapamayan kiÅŸinin yerine, yine aynı sülaleden gelen ehil olan birisi bu görevi yerine getirir.   Cem evi nedir ? Bu Sünnîler’deki cami karşılığı mıdır, yoksa ikisinin fonksiyonları farklı mıdır?   Cem evi, Alevîler’in toplu ibadet yeridir. Cem evindeki ibadet cemal cemale, bacı- kardeÅŸ bir arada her türlü hak hukuk (kul hakkı) görüÅŸülerek barış içinde gönüller birlik olarak huÅŸu ile yapılır. Camide ise bu özellikler yoktur. Alevîlerden isteyenler camiye de gidebilirler. Herkes istediÄŸine veya her ikisine de gidebilir.     “Åžeriat”, “Tarikat”, “Marifet” ve “Hakikat” nedir?   Åžeriat; devletin kanunlarına uymaktır. Nitekim öteden beri bir söz vardır; “Åžeriatın kestiÄŸi parmak acımaz,” diye. Tarikat, bir pire ikrar vermektir. Marifet, bir iÅŸlek iÅŸlemektir. Hakikat ise, Hakk’ı özünde bilmek ve bulmaktır.   Bize MürÅŸüdümÄŸiz Haydarı Sultan‘dan  kalan miras olarakda sakladığımız bilgi ÅŸudur:   Åžeriat yel,    Tarikat ateÅŸ, Marifet su, Hakikat topraktır.   Bir baÅŸka söyleyiÅŸle: Seriat anadan doÄŸmak, Tarikat ikrar vermek, Marifet nefsini bilmek, Hakikat Hakk’ı özünde bulmaktır.   Yine pirimizin öÄŸütleri arasında   Åžeriat  bir ilkokul, Tarikat ortaokul, Marifet lise, Hakikat ise üniversitedir.   Konu ile ilgili  MürÅŸidimizden kalan elimizdeki yazgılar Dört Kapı Kırk Makamla ilgili bilgiyi aÅŸağıya alıyoruz:   Dört kapı kırk makamdan sorarsan Beri gel bu dersten sabah ala gör EÄŸer bu esrarın aslını ararsan Aç can gözün kalp aynasın sile gör Åžeriatta evvel makam ya Allah Birinci inanmak; amentü Billah Ä°kinci ilimdir, hem Kelamullah OkuduÄŸun ilme amel kıla gör Üçüncü makam-ı savm ile salat Kelime-i ÅŸahadet, hem haccı, zekat Haramdan, riyadan sakın be gayet Ä°hlas-ı pak ile makbul ola gör Dördüncü makamı, hem helal yemek BeÅŸincisi akt-i nikah eylemek Altıncısı ÅŸirki, ÅŸirk bilmek Yedinci farz ile sünnet kıla gör Sekizinci makamı, aÅŸk ile ÅŸevkat Dokuzuncusu müekkilane itaat Onuncu Seyyiddir tatir-i sünnet Emr-i maruf, nehy-i münker kıla gör   Tarikat’ın evvel makamı ey can El tutup mürÅŸidden tövbe etmek hemen Ä°kinci mürid ol mutlaktır ayan Micaz-ı mürÅŸid’den hazer kıla gör Üçüncü kanaat ehli alasın aşık Erenler rahine olmak muvafık Dördüncüsü cihaddır emaneti Haluk Kalp evini nefs elinden ala gör BeÅŸincisi hizmettir bir gerçek ere Altıncı Hak yedinci özüne göre Sekizinci hırka, taç ura Secde-i fahri uzlet kıla gör Dokuzuncu ola, ehl-i nasihat Hall-i müÅŸkül için, ede muhabbet Onuncu makam-ı aÅŸk ile sohbet Nefis olup, aÅŸk bahrine dala gör   Marifet’in on makamın fark eyle Birinci makamda kalbin pak eyle Ä°kinci korkudur, özün berk eyle Üçüncü makamdan perhiz ola gör Dördüncü sabırdır beÅŸinci edep Altıncı comartlık buyurdu Cenap Yedinci ilimdir bilene hep Sekizinci fahir gani ola gör Dokuzuncu olmak ehl-i marifet Onuncusu farkı Farkullahtır elbet   Dahi on makamdır sırr-ı hakikat Evvel makamında turap ola gör Ä°kinci hoÅŸ görmek cümle milleti Budur erenlerin hem nasihatı Neylersin münkiri etme sohbeti Mümin isen var mümini bula gör Üçüncü makamı tefekkür eyle Dördüncü sözünü halliyle söyle Arif ol muhabbet deryasın boyla BeÅŸinci dergahta makbul ola gör Altıncı makamı sohbettir gari Nadan ehline söyleme bu esrarı Yedinci sabırdır Tanrı seddarı Bekle sabır tekkesinde kala gör Sekizinci gördüÄŸünü sidretmek Dokuzuncu neccat Hakk’a ÅŸükretmek Hem dünyayı ahireti fikretmek Fikir kıl her eÅŸyadan ibret ala gör MüÅŸahade oldu onuncu makam Ä°ÅŸte burda tamam oldu kırk makam   Huzur-u kalp ile kıl Hakk’a kıyam Cahdeyle de bu manayı ire gör Nadan olan bu esrarı bilemez Bu sırra ermeyen mümin olamaz Ben mürÅŸidim dese dahi yaramaz Gafil gezme maksudunu bula gör   Turab-ı MürÅŸid’in evlad-ı Ali Elesti bezminde demiÅŸiz beli Nesl-i on iki imam BektaÅŸ-i Veli EriÅŸ tarikata biad kıla gör.   Kur’an okumasını bilir misiniz, Kur’an’ın deÄŸiÅŸtiÄŸine inanır mısınız?   Kur’an-ı Kerim’in Türkçe okumasını biliriz, yine bazı ayetleri ezbere okuyabiliriz. Kur’an-ı Kerim’de 6666 ayet olduÄŸunda herkes hem fikir olmasına raÄŸmen hali hazırdaki Kur’an-ı Kerimlerde bu kadar ayet bulunmamaktadır. Kur’an’ın deÄŸiÅŸip deÄŸiÅŸmediÄŸine gelince bunu bilecek kadar bilgimiz yoktur.   Bunun vebali Nesimi’nin aÅŸağıdaki ÅŸiirinde dediÄŸi gibi ulemaya aittir. Ey Nesimi bil ki Hak aynındadır Bunca mahlukun vebali ulema boynundadır.   Dolu veya dem nedir, cemevinde dolu niyetine içki içer misiniz?   Dolu veya dem, Dehr Suresi 5., 6., 12. ve 21. ayetler ile Nahl Suresi 67. ayette olduÄŸu gibi, cemlerde kırklar meclisinde içilen bir hizmet olarak varsa da ÅŸimdi bazı köylerde üzüm suyu, bazı köylerde de meÅŸrubat olarak verilmektedir.   Kur’an’daki bazı ayetlerde içki, kumar, fal gibi bazı ÅŸeylerin haram olduÄŸu bildirilir.   Bundan baÅŸka “SarhoÅŸ iken ne dediÄŸinizi bilinceye kadar namaza yaklaÅŸmayın. ...Zararı yararından daha çoktur.” gibi ayetler vardır.   Kur’an-ı Kerim’de katilliÄŸin, ırz düÅŸmanlığının ve kul hakkı yemenin yasak olduÄŸunu bildiren pek çok ayet olmasına raÄŸmen bunu yapan pek çok Sünnî hiç piÅŸmanlık duymadan ve cezasını çekmeden ibadetlerini gönül huzuru ile yapabilmektedir. Bu nasıl Müslümanlık anlayışıdır bilemiyoruz.   Kaç çeÅŸit kurban kesersiniz?   Alevîlik’te mali gücü yerinde olanlar, baÅŸta Kurban Bayramı kurbanı olmak üzere, Abdal Musa Kurbanı, Yıl Kurbanı, Musahip Kurbanı, AÅŸure Kurbanı, Dar Kurbanı ve Adak Kurbanı keserler.   Kurban keserken dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?   Kurban keserken kurbanın yönü kıbleye çevrilir, tekbir getirilir, ona ekmek ve su verilir, duası yapılır ve “Bismillah Allahü Ekber” diyerek kesilir. Kurban kesilirken, hayvana eziyet vermemek için bıçağın keskin olmasına dikkat edilir. Burada eksik bırakılan bir nokta dikkatimizi çekmektedir. O da musahip kurbanında, kurban edilen hayvanın baÅŸta kemikleri olmak üzere, yenilmeyen iç organları ve diÄŸer kalanlar topraÄŸa gömülmektedir. Çünkü bu Türkiye’deki bütün Alevî gruplarında ortak olan bir uygulamadır.   Alevîlikte miraclama veya Ali sırrına ermek nedir?   Alevîlik’te cemde Hz. Muhammed’in miraca çıktığını anlatan 25 beyitlik miraclama âşık tarafından okunur. Buraya bunun bir beyiti alınmıştır:   Geldi Cebrail çağırdı Hak Muhammed Mustafa Hak seni miraca okur Davete kadir Hüda’ya Ali sırrına ermek ise, Hz. Ali’yi veliyullah, vasi resülullah bilmektir. Al-i Ä°mran Suresi 61. Ayet nazil olduÄŸunda Hz. Peygamber, kucağında Hz. Hüseyin, elinde Hz. Hasan arkasında Hz. Ali ve Hz. Fatıma olduÄŸu halde Necranlılarla buluÅŸma yerine gelir.   Tanrı elçisi böylece ayette geçen “Çocuklarımızı karşılamak üzere torunlarını, kadınlarımızı karşılamak üzere de kendisiyle Hz. Ali’yi getirmiÅŸtir. Necranlılar’la karşılıklı lanetleÅŸmek üzere geldiklerinin sırrını bilmek, lahmike lahmi, hadisi gibi pek çok hadislerin sırrına ermektir.   Alevîlik’le ilgili temel kitaplar nelerdir?   Kur’an-ı Kerim ve tefsirleri baÅŸta olmak üzere Ä°mam-ı Cafer BuyruÄŸu, Åžeyh Safi BuyruÄŸu, Ä°slâm Tarihi, Sahih Hadis Kitapları, Hadikat’üs Süeda (Saadete ErmiÅŸlerin Bahçesi), Hak âşıklarından derlenmiÅŸ cönklerdir.   Alevî inancında önemli yer tutan kırklar kimlerdir ?   Birkaç kitapta 17 bacı, 23 er kiÅŸi olmak üzere 40 kiÅŸi olduklarını okuduk. Ä°sim bulamadık, bazılarını ruhani olarak saymakta iseler de biz böyle bir kaynaÄŸa rastlamadık.   Cem törenleri kaça ayrılır, bunların adlarını söyler misiniz ?   Bunlar, Görgü, Abdal Musa, Musahiplik, Yıl Kurbanı, Dar Kurbanı ve Kızıldeli Kurbanı gibi törenlerdir.   Gadiruhum olayı nedir, kısaca açıklar mısınız ?   Hz. Peygamber, Veda Haccı’ndan dönerken Gadiruhum denilen yere gelir ve yüksek bir yere çıkarak üçüncü hutbesini okur: “Ben müminlere kendi nefsimden daha evla deÄŸil miyim?” deyince orada bulunanlar hep bir ağızdan: “Sen bize bizden daha evlasın”, dediler.   Peygamberimiz devam etti: “Ey nas, biliniz ki, benim günlerim sayılıdır. Ben Allah tarafından davet edildim. Size rehber olarak iki ÅŸey bırakıyorum. Bunlardan birisi Kur’an-ı Kerim, ikincisi ise Ehl-i Beytimdir.” buyurdu.   Peygamberimiz Ehl-i Beytim sözünü üç defa tekrarladı ve ÅŸöyle devam etti: “ Ey Nas, biliniz ki, Allah benim Mevlam ise ben de müminlerin mevlasıyım.   Ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır. Her kim Allah’iseverse beni sever, her kim beni severse Ali’yi sever. Her kim Allah’ın düÅŸmanı ise benim de düÅŸmanımdır. Benim düÅŸmanım ise Ali’nin de düÅŸmanıdır.”   Hz. Peygamber bu sözlerini bitirdikten sonra ellerini kaldırarak ÅŸu duayı yapmıştır: “YaRabbi, Ali’yi seveni sev, Ali’ye düÅŸman olana düÅŸman ol. Ali’ye yardım edene yardım et, Ali’ye hakaret edeni hakir et, Hak daima Ali ile beraberdir.”   Hz. Peygamber’in bu duasına amin diyen cemaat Hz. Ali’ye biad ettiler. Hatta Ömer Ä°bn Hattad da “kutlu olsun sana ya Ali, sen benim ve kadın erkek herkesin mevlası oldun” demiÅŸtir.   Hz. Peygamberin hutbesinden sonra ÅŸu ayet nazil oldu: “Bugün sizin dininizi tamamladım ve nimetlerimi tamamladım ve size din olarak Ä°slamiyet’i tebliÄŸ ettim.”   Al-i Ä°mran Suresi 76. ayette:   “Kim ahdine vefa eder, takvaya sarılırsa hiç kuÅŸkusuz Allah takvaya sarılanları sever.”   Yine aynı surenin 77. ayetinde;   “Allah’a verdikleri sözü ve yeminlerini basit bir bedel karşılığı satanlar var ya, iÅŸte onlar için ahrette hiçbir nasip yoktur. Allah onlarla konuÅŸmayacaktır; kıyamet günü onlara bakmayacaktır. Onları temizleyip arıtmayacaktır. Onlar için korkunç bir azap vardır.” buyrulmaktadır.   GörüldüÄŸü gibi ahde vefa bu ayetler gereÄŸi zorunlu iken buna uyulmamıştır.   Semah nedir, kısaca açıklar mısınız ?   Hz. Muhammed’in kırklara geliÅŸi ve bir üzüm tanesini Sırr-ı Ä°lahi ile ezmesi ve kırklardan birisinin nuÅŸ etmesi ile Hz. Peygamber de dahil Ya Allah deyip semah dönmesidir. O günden beri Alevîlik’te ibadetin bir bölümü olmuÅŸtur. DiÄŸer tarikatlarda da semah vardır, fakat bunu onlar çeÅŸitli çalgılarla yaparlar, Alevîlik’te ise sazla icra edilir.   Ä°nancınıza göre horoz kutsal mıdır, açıklar mısınız ?   Horozun inancımızda hiçbir kutsallığı olmadığı gibi diÄŸer kümes hayvanlarından da farkı yoktur. Cemlerde kurbandan evvel öncü olarak duası yapılarak kesilir.   Böyle horoz meraklıları için Alevîler arasında anlatılan bir horoz fıkrası vardır:   “Sünnî bir hoca Alevî dedesine: “Dede Efendi horoz sizin mezhepten mi?” diye sorar.   Dede cevaben: “Vaktinde ötüÅŸüne bakarsan bizim mezhepten diyeceÄŸim amma çöplükte eÅŸindiÄŸine bakarsan sizin mezhepten olsa gerek” demiÅŸ.   Ahmet Yesevî ve Hacı BektaÅŸ Veli kimdir?   Hoca Ahmet Yesevi, Ehl-i Beyt soyunun gerek Emevîler ve gerek Abbasiler döneminde gördüÄŸü zulüm üzerine Orta Asya’ya göç eden peygamber sülalesinden olup, Türk kadınlarla evlenerek TürkleÅŸen bir sülaleden gelmektedir. Babası Åžeyh Ä°brahim, Sayram’da bir ÅŸeyhin halifelerinden olup Musa Åžeyh’in kızı AyÅŸe Hatun ile evlenmiÅŸtir.   Hoca Ahmet Yesevî, Orta Asya Türkleri’ni Ä°slâm dini ve Türk Dili baÅŸta olmak üzere ortak bir kültür ve inançta birleÅŸtirir.   Ä°slâm inancını aÅŸk ve sevgi yöntemiyle benimseterek yetiÅŸtirdiÄŸi 90 bin Horasan Piri’ni Anadolu ve Balkanlar’a gönderen ve Türklük’ü ve Müslümanlık’ı yayan zattır.   Hacı BektaÅŸ Veli, Hz. Ali ile Hz Fatıma’nın torunlarından olan ve Orta Asya’ya göç eden ve orada Türk kızları ile evlenerek TürkleÅŸen Ehl-i Beyt soyundan gelen Ä°brahim Sani’nin oÄŸludur.   Ahmed Yesevî tarafından Horasan’dan Rumeli’ye (Anadolu’ya) gönderilen Horasan pirlerinin piridir.   Alevîlik’te tek eÅŸlilik mi, yoksa çok eÅŸlilik mi esastır ? Bir Alevî birden fazla kadınla evlenebilir mi?   Alevîlik’te tek eÅŸlilik esas olup, çocuÄŸu olmayan veya eÅŸleri sonradan hasta olan erkekler ikinci evliliÄŸi yapabilirler. Tabii ki, bazı istisnalar kaideyi bozmazlar.   Alevîlik’te boÅŸanma nasıl karşılanır?   BoÅŸanma, Alevî toplumu tarafından hoÅŸ karşılanmaz ve herhangi bir ahlaki kusuru olmayan eÅŸin boÅŸanması kasten adam öldürmek suçundan sonra ikinci sırada bir suç sayılır. Bunun sonucu düÅŸkünlüÄŸü gerektirir ve hiç hoÅŸ karşılanmaz.     Ruh göçüne inanır mısınız, bununla ilgili bir örnek biliyor musunuz?   Ruh göçüne inanırız. Kur’an-ı Kerim’de reenkarnasyon (tenasuh) hakkında birkaç ayet vardır.   Bakara Suresi 28. ayette ÅŸöyle buyrulmaktadır: “Allah sizi yaratan ve sonra rızkınızı veren, sonra sizi öldürecek daha sonra da sizi diriltecek olandır.”   Yine Rum Suresi 40. ayette “Sonra ölümünüzün arkasından sizi yine diriltmiÅŸtir.” ve   Bakara Suresi 56. ayette de bu konuya deÄŸinilmektedir.   Ayrıca televizyonda seyrettiÄŸimiz bir programda ölen bazı kiÅŸilerin tekrar baÅŸka ÅŸahıslar olarak dünyaya geldiklerini ve geçmiÅŸ olayları inandırıcı ÅŸekilde anlattıklarını seyrettik.   “Nevruz”, “Hıdırellez” ve “Muharrem”in önemini kısaca açıklar mısınız ?   Nevruz, 21 Mart günüdür. Bu günde 1. Hz. Ali’nin doÄŸmuÅŸtur, aynı zamanda bu gün Hz. Ali ile Hz. Fatıma’nın evlendikleri gündür.   Eski Türkler’in kışın sığındıkları yerlerden çıkarak yeni yaÅŸama kavuÅŸtukları için sevindikleri ve oyun oynadıkları gün ve baharın uyanışı da bu güne rastlar.   6 Mayıs Hıdırellez ise; Hızır Aleyhisselam ile Ä°lyas Aleyhisselam’ın buluÅŸup Ab-ı hayat (ölümsüzlük) suyunu bulup içtikleri gündür. Hızır ile Ä°lyas’ın saÄŸ olduklarına inanılır ve bu sebeple bayram yapılır.   Muharrem, kameri ayların ilkidir, ve Müslümanların yılbaşıdır. Bizim açımızdan bu ayın önemi, Hz. Hüseyin’in Emevi Halifesi Yezid’in adamları tarafından ÅŸehit edildiÄŸi ay olmasıdır.   Mehdi’nin geleceÄŸine inanır mısınız, geldiÄŸi zaman neler yapacak ?   Mehdi’nin geleceÄŸine ve yeryüzü halkının Allah’ın takdiri ile kurtuluÅŸ vesilesi olacağına inanırız. Bugün yeryüzü zulümle dolduÄŸu gibi onun gelmesiyle adaletle dolacağına inancımız tamdır.   Bazı Alevî grupları Atatürk’ü mehdi olarak görüyorlar. Siz bu konuda neler söylersiniz ?   Atatürk’ü Mehdi olarak deÄŸil, vatanımızın kurtarıcısı, Cumhuriyetimizin kurucusu ve mazlum milletlerin önderi olarak görürüz. Ona sonsuz saygımız vardır.   Evlerinizde kimlerin resimleri bulunmaktadır ?   Evlerimizde baÅŸta Hz. Ali, Hacı BektaÅŸ Veli, Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere aile büyüklerimizin resimleri bulunmaktadır.   Ocağınızda suç iÅŸleme oranı nedir, hangi olaylar cemaat içinde çözülür, hangileri mahkemeye intikal eder ?   Köyümüzde Alevî-Sünnî karışıktır. Sünnîler’e göre suç iÅŸleme oranı Alevîler’de daha azdır. Davalarımızın çoÄŸunluÄŸunu yıllık görgü sırasında pir huzurunda çözeriz. Çözülemeyenler mahkemeye intikal eder.   Alevî köylerinde cami var mı ? Varsa bunlar sizin tarafınızdan mı, yoksa devlet tarafından mı yaptırıldı ?   Bizim köyümüzde Sünnîler çoÄŸunlukta olduÄŸu için köylüler tarafından iki cami yaptırılmıştır. DiÄŸer Alevî köylerindeki camilerin bazıları devlet teÅŸviki ile bazıları ise köylülerin kendileri tarafından yaptırılmıştır. Osmanlılardan beri SünnîleÅŸtirme gayreti devam etmektedir.   Alevîlik’te kadın-erkek eÅŸit midir ?   Ä°nancımıza göre kadın erkek eÅŸittir. Kur’an-ı Kerim’de kadın ve erkeÄŸin eÅŸit yaratıldığı ve birbirlerinin tamamlayıcısı olduÄŸu anlatılmaktadır.   Esas Alevî olmak; ikrarla mı, yoksa musahip olmakla mı gerçekleÅŸir? Çocuklar için AlevîliÄŸe giriÅŸ töreni düzenlenir mi?   Her Alevî, buluÄŸ çağına girince ve evlenirken ikrar verir. Musahip töreninden sonra bireyin dört kapı ve kırk makama erdiÄŸi kabul edilir.   DüÅŸkünlük her Alevî için mi, yoksa musahipli olanlar için mi söz konusudur?   Suç iÅŸleyen her Alevî için düÅŸkünlük vardır. Musahipli olanların cezaları biraz daha fazladır.   Alevî cemaatinde camiye ve cemaate karşı bir soÄŸukluk bulunmaktadır. Bu durumun sebepleri nelerdir, açıklar mısınız?   Emevîler zamanında 90 yıl hutbelerde Hz. Ali ve Ehl-i Beyt’e lanet okutulmuÅŸ, Ali evlatları ve taraftarları yani Alevîler kıyıma uÄŸramıştır. Abbasiler amca çocukları olmasına raÄŸmen Emevîler’den aÅŸağı kalmamışlar, onlar da Ehl-i Beyt’e zulüm ve kıyıma devam etmiÅŸlerdir. Bunun sebeplerini açıklayabilmek için yedi kez Limni Adası’na sürgüne gönderilen Niyazi Mısri, Osmanlı padiÅŸahı II. Sultan Ahmed’e gönderdiÄŸi mektuba ÅŸunları yazmıştır:   “Ey Sultan Ahmet, senin bana ÅŸiddet-û adavetin Ä°mam-ı Hasan ve Ä°mam-ı Hüseyin’in evvel mümin olmalarındandır. 78 yaşıma girdim. Ä°limde de, amelde de bir itimat edeceÄŸim ve ona kıyasım yoktur. Ancak ol iki sultanın velayetlerine ve mümin olduklarına fahrederim. Bir elim Hasan’ın bir elim Hüseyin’in omzundadır. Niyazi Mısri ol iki sultanın yoluna kurbandır. Ne zaman emredersen celladını yolla Mısri’yi pare pare eylesinler.”   Ä°stisnaları tenzih ederiz ama, bugün camilerde Ehl-i Beyt’ten bahsedilip bunların kimler olduÄŸu açıklanmamaktadır. Aynı zamanda Ehl-i Beyt taraftarları türlü hakaretlere uÄŸramaktadırlar. Gerek okullarda verilen din derslerinde ve gerekse camilerdeki hutbelerde Hak ve hakikat anlatılmamaktadır. Bunlar doÄŸru olarak anlatıldığı takdirde iki toplumun birbirlerine daha fazla yaklaÅŸacağına inanıyoruz.   Hz Ali’de ilahlık var mıdır?   Hz. Ali’de ilahlık yoktur. Hz. Ali Allah’ın velisi, mürÅŸid-i kamil ve Peygamberimizin vasisidir. Edip Harabi’nin Hz. Ali hakkındaki bir deyiÅŸi sunulmaktadır:   Haydar-ı Kerrara canım fedadır Çünkü kendileri ÅŸah-ı velidir Bazı müfsitlerin sözü hebadır Söylüyorlar haÅŸa Allah Ali’dir. Sırrı Hakk’a bunlar agah oldular Hakk’a gidenlere hemrah oldular   Ali haktır, fakat Allah deÄŸildir Böyle zannedenler mutlak delidir Ali’nin pek büyük kerameti var Kerametten büyük velayeti var Halik diyenlerin dalaleti var Zira hak Muhammed Ali celidir   Dinle bu söz, vaiz pendi deÄŸildir Benden Hak söylüyor indî deÄŸildir Ä°man-ı Harabi ÅŸimdi deÄŸildir Ta bezm-i elestü kalü belidir.   Musahibin iÅŸlediÄŸi suçtan öteki musahibin sorumlu olması sizce doÄŸru mudur ?   Musahipler, birbirleriyle kendi aralarında anlaÅŸarak musahip olmayı kararlaÅŸtırırlar ve pir huzurunda ve erenler meydanında ikrar verip, birbirlerine kefil olurlar. Musahiplik kurumunun insanlar arasındaki suçların azalmasına etkili olduÄŸuna inanıyoruz.   Alevîlerle Sünnîler arasında (sünnet düÄŸünü, evlenme, nikah, cenaze yıkama ve gömme vb konularda) ne gibi farklar görüyorsunuz ?   Bir gencin buluÄŸ çağına girdiÄŸinde ve evlendiÄŸinde ikrar vermesinden baÅŸka bir fark görmüyoruz.   Yezidlik nedir? Sizce Sünnîler yezid sayılır mı?   Yezid, Ä°slâm Dini’ni saltanata çeviren Ebu Sufyan’ın oÄŸlu Muaviye’nin oÄŸludur. Yezid, Allah’ın Ahzap Suresi 33. ayeti ile temiz olduÄŸunu bildirdiÄŸi ve Åžura Suresi 23. ayet ile sevilmesini farz kıldığı Ehl-i Beyt’ten olan Hz. Hüseyin’i katleden kiÅŸidir. Sünnîler yezid deÄŸildir.   Bununla birlikte bir ayet-i kerimede “...Kim ki zalimleri sever ve medh ederse onlar da zalimdir.” buyurulmaktadır.   Alevîler niçin tavÅŸan eti yemezler ?   TavÅŸanın başı kediye, kulakları eÅŸeÄŸe, burnu fareye ve ayakları köpeÄŸe benzemekte olduÄŸundan genellikle toplumumuzca bu hayvanın eti yenilmez.   Kur’an’da haram olarak bildirilen hayvanlar hariç isteyen ve midesi alanlar her istediÄŸini hayvanın etini yiyebilirler.   Sünnîler boÄŸazında bir demir parçası bulunan tazının boÄŸarak öldürdüÄŸü tavÅŸanı yerler ve buna helal derler. Buna karşılık besmele ile ve kurallarına uygun olarak kesmemize raÄŸmen bazı Sünnîler “Alevîler’in kestiÄŸi yenilmez, haramdır” diyorlar.     Sizce Sünnî bir kiÅŸi Alevî olabilir mi, buna ait bildiÄŸiniz bir örnek var mı ?   Bize göre Sünnî bir kiÅŸi Alevî olabilir. Bizim kendi köyümüz olan Åžabanözü ilçesi Mart köyünde Alevî-Sünnî karışık yaÅŸadığı için Alevî iken Sünnî olan, buna karşılık Sünnî iken Alevî olanlar vardır. Bunların isimlerini burada vermemiz uygun olmaz.   Çubuk yöresi dışındaki Alevîlerle iliÅŸkileriniz nasıl, kız alıp verir misiniz?   Eskiye nazaran ÅŸimdi çok çeÅŸitli yerlerden evlenenler olabiliyor. Ege Bölgesi’nde Çepniler Tahtacılar’dan kız aldıkları halde, kendileri onlara kız vermemektedirler.   Çepniler aynı inanç sistemine sahip bulunan tahtacılara göre kendilerini daha üst statüde görmekte, kendilerinin saygınlığı olduÄŸuna inanmaktadırlar.   Türkmen kavramı Tahtacı kavramı ile özdeÅŸleÅŸmekte, oysa Çepni gruplarda Alevî kültür özelliÄŸi daha ağır basmaktadır (TürkdoÄŸan,1995:170).   Çubuk yöresindeki Alevîler’de Ege’deki bu durum söz konusu deÄŸildir, bugünlerde Çubuk Yöresi Alevîleri sadece diÄŸer Alevî gruplarından deÄŸil, aynı zamanda Sünnî kesimden de kız alıp vermektedirler.   Sünnî köylerle iliÅŸkileriniz nasıl ?   Yukarıda da birkaç münasebetle bahsettiÄŸimiz gibi bizim köyümüz Alevî-Sünnî karışık olup, Sünnîler çoÄŸunluktadır. Alevîler’le Sünnîler arasındaki iliÅŸkiler iyidir. GeçmiÅŸte komÅŸu köylerle hayvan otlatma konusunda kavgalar olurken, günümüzde köylerin nüfusunun çok azalmasından dolayı böyle bir sorun yaÅŸanmamaktadır.   Ä°ran’da Åžiî bir devlet bulunmaktadır. Bu ülkenin rejimi hakkında ne düÅŸünüyorsunuz?   Ä°ran’daki fanatik Åžiî rejimi reddettiÄŸimiz gibi, Türkiye’deki o rejimin özentisi olanlara ve sempati duyanlara da karşıyız. Ä°ran Åžiîleri ile aramızdaki benzerlik Ehl-i Beyt sevgisinden baÅŸka bir ÅŸey deÄŸildir. Ä°ran’da bir de Alevî olan Ehl-i Hak denen bir grup bulunduÄŸunu biliyoruz.   Gençlerinizin geleneklerinize ilgileri nasıldır ?   Alevî toplumunun dernekleÅŸmesinden sonra gençlerimizin geleneklerimize karşı olan ilgisinin biraz daha arttığını görüyoruz.   Bazı Alevî grupları “önce Türküz sonra Müslümanız” diyorlar. Sizin bu konudaki düÅŸünceleriniz nelerdir ?   Biz de aynı ÅŸekilde düÅŸünüyoruz. Ancak bu arada insan olduÄŸumuzu da unutmamalıyız, çünkü bu da son derece önemlidir.   Sizce Alevîler’le Sünnîler arasındaki soÄŸukluk nasıl giderilebilir ?   Önce okullarda din derslerinde ve Ä°mam-Hatip okullarında öÄŸrencilere derslerde verilen konular ile camilerde vaizlerin ve hatiplerin konuÅŸmalarındaki yanlışlıkların düzeltilmesi ve halka gerçek dinin anlatılması gerekmektedir. Bundan baÅŸka insanı seven hümanist ve laik insanların yetiÅŸtirilmesi ile bu soÄŸukluk giderilebilir.   Sünnîler’den kız alıp verir misiniz ?   Eskiden Sünnîler’le aramızda kız alış-veriÅŸi yoktu. Åžimdi ÅŸehirleÅŸme dolayısıyla evlenmeler görülmektedir. Fakat Alevî kızlarının çoÄŸunluÄŸu mesut olamıyorlar. Çünkü yüzyıllardır yapılan iftiraların az da olsa etkisi devam etmektedir.   Çubuk Yöresi Alevîleri, günümüzde Sünnî gruplardan kız alıp vermektedirler. Bu sonuca sadece bu görüÅŸme ile ulaşılmış deÄŸildir, konu ile ilgili uygulanan anket de bunu kanıtlamaktadır. Bu olgunun Alevî-Sünnî bütünleÅŸmesinde çok önemli bir adım olduÄŸunu düÅŸünüyoruz.   Bu soruların dışında Alevîlik’le ilgili söylemek istediÄŸiniz bir ÅŸey var mı?   AlevîliÄŸin çıkış sebeplerini iyi anlayabilmek için aÅŸağıdaki konuların Kur’an tefsirlerinden, hadis kitapları ile Ä°slâm Tarihi kitaplarından tekrar tekrar okunması gerekir. O zaman gerçeklerin daha iyi anlaşılacağına inanıyoruz.   1. 1. 1. Tevbe suresi 1-40 ayetlerinin tebliÄŸi 2. 2. 2. Veda Haccı’ndaki üç hutbe: a) Arafat’ta b) Mina’da c) Gadirihum’da (bunlar çok önemlidir) 3. 3. 3. Kırtas (Vasiyetname) olayı. 4. 4. 4. Usame ordusu 5. 5. 5. Hz. Peygamber’in vefatı ve defin iÅŸleri 6. 6. 6. Fedek Hurmalığı olayı 7. 7. 7. Kerbela vakası     SONUÇ   ÇeÅŸitli araÅŸtırmalardan edindiÄŸimiz bilgilere göre, Alevî dedelerinin büyük çoÄŸunluÄŸunun bilgileri sadece sözlü geleneklere dayanmaktadır. Oysa söyleÅŸi yaptığımız Çubuk yöresi Âlevî dedeleri, inanç ve görüÅŸlerini en baÅŸta Kur’an’ı Kerim olmak üzere kitaplara dayandırmaktadırlar. Ayrıca baÅŸta alanında hayli yeterli bulduÄŸumuz Mustafa Güvenç dede olmak üzere görüÅŸme yaptığımız dedelerin hemen hepsi Alevîlik’le ilgili bilgilerini yeterli bulmadıklarını söylemiÅŸlerdir. Ä°ÅŸte Turabi Ocağı dedeleri Hasan DedeoÄŸlu ve Halil ÖzdemiroÄŸlu da bunlar arasında yer almaktadırlar.   Bu da konu ile ilgili az çok bilgi sahibi olduklarının bir kanıtı olsa gerek. Çünkü bilen kiÅŸi, eksikliklerinin farkına varabilmekteyken, yeterli bilgiye sahip olmayan kiÅŸiler, çok ÅŸey bildiklerini sanmaktadırlar.   Dedeler, köklerinin bir taraftan Hz. Ali’ye, diÄŸer taraftan Orta Asya Türkleri’ne ulaÅŸtığını iddia ederek, bunu ÅŸöyle açıklamaktadırlar:   “Hacı Ali Turabi, 12 imamlardan 5. Ä°mam Ä°mam Bakır’ın neslinden gelmektedir. Hz. Hüseyin’in torunları, gerek Emevîler ve gerekse Abbasiler tarafından gördükleri zulüm sebebiyle Orta Asya’ya göç etmiÅŸler ve orada Türk kızları ile evlenerek TürkleÅŸmiÅŸlerdir.”   Turabi dedeleri, AlevîliÄŸi hem bir mezhep (Ä°mam-ı Cafer Mezhebi) hem de bir tasavvuf ve tarikat (Nazenin Tarikatı) olarak kabul etmektedirler.   Alevî-Sünnî farklılığında belki en büyük problemlerden birisi, Kur’an’ın deÄŸiÅŸtiÄŸi hakkındaki inançlardır. Hasan DedeoÄŸlu ve Halil ÖzdemiroÄŸlu bu konuda bilimsel bir tavır takınarak bu iÅŸi ehline (bilim adamlarına) havale etmiÅŸlerdir. Gerçekten de bu problemin, ilahiyatçı bilim adamları tarafından incelenip enine boyuna tartışılarak kesin bir sonuca ulaÅŸtırılmasının,   Alevî-Sünnî bütünleÅŸmesinde son derece önemli olduÄŸunu düÅŸünmekteyiz. Turabi dedeleri, Sünnî Müslümanların dinin ÅŸekille ilgili kısımları (namaz, oruç, hac zekat vb.) üzerinde gereÄŸinden fazla durduklarını fakat insanlarla iliÅŸkiler konusuna pek fazla önem vermediklerini iddia etmektedirler. Çünkü onlara göre Sünnîler’in bir kısmı her türlü kötülüÄŸü yaptıktan sonra yine camiye ibadet etmeye gidebilmektedirler. Oysa ibadetin amacı insanları kötülüklerden uzaklaÅŸtırmaktır.   GörüÅŸmede yer alan “inancınıza göre horoz kutsal mıdır?” sorusu, Ä°rene Melikoff   (1994:23)’un “Alevîlerin Cebraili (horoz) ile Yezidilerin Melek-i Tavusu ortaktır.” iddiasını test etmek amacıyla sorulmuÅŸtur.   Oysa bunun dedeler tarafından, ard niyetle sorulmuÅŸ gibi algılandığını sanıyoruz. Çünkü dedeler bu soruya kısa cevap verme yoluna giderken, bununla ilgili bir de fıkra anlatmışlardır, Bu durum konunun açığa kavuÅŸmasını önlemiÅŸtir.   Ayrıca, “Hz. Ali’de ilahlık var mıdır?” sorusu, Ä°rene Melikoff (1994:34)’un “Alevîler Ali’nin tanrısallığına inanırlar.” iddiasını test etmek amacıyla sorulmuÅŸtur. Dedelerin bu soruya verdikleri cevaplardan ise Hz. Ali’nin tanrısallığını kabul etmedikleri anlaşılmaktadır.   GörüÅŸmede dikkati çeken hususlardan birisi de, bazı Alevîler’in “Devlet Alevî köylerine cami yaptırarak bizi SünnîleÅŸtirmek istiyor.” iddiaları ile ilgili dedelerin görüÅŸleridir.   Turabi dedeleri, Alevî köylerindeki camilerin bazılarını devletin, bazılarını da halkın kendisinin yaptırdığını söylemiÅŸler, fakat buna “Osmanlılardan beri SünnîleÅŸtirme gayreti devam etmektedir.” tezini ilave etmiÅŸlerdir.   Ayrıca “tavÅŸan etinin niçin yenilmediÄŸini” sorduÄŸumuzda, dedeler bunu “TavÅŸanın başı kediye, kulakları eÅŸeÄŸe, burnu fareye, ayakları köpeÄŸe benzediÄŸi için Alevî toplumunca yenilmediÄŸi” ÅŸeklinde belirtmiÅŸlerdir.   Burada ayrıca konu ile ilgili olmamakla beraber, “Biz hayvanları besmele ile ve kurallarına uygun olarak kesmemize raÄŸmen, bazı Sünnîler Alevîler’in kestiÄŸi hayvanlar haramdır, yenilmez.” diyorlar, düÅŸüncesini dile getirmiÅŸlerdir.   Bu, Sünnîler’in Alevîler hakkındaki önyargılarının bir ifadesidir. Oysa Ä°slam inançlarına göre, Ehl-i Kitabın (Hıristiyan ve Yahudiler) kestiÄŸi yenilebiliyorsa, Müslüman Alevîler’in kestiklerinin yenilmesinde bir beis olamaz. Çünkü o döneme kadar Osmanlı Devleti’nde Alevîler’le Sünnîler arasında bu derece farklılık olmadığı gibi, devletle Alevîler arasında da düÅŸmanlık yoktur.   Yavuz Selim ile Åžah Ä°smail’in iktidar mücadelesinden sonra Alevî-Sünnî toplumları arasında yüzyıllarca dostluk iliÅŸkileri kurulamadığı gibi, evlilik yoluyla oluÅŸan akrabalık iliÅŸkileri de geliÅŸememiÅŸti. Bu durum aradaki buzların erimesinde en büyük engeldi.   Son yıllarda Alevîlerle Sünnîler arasındaki evlilikler, iki grubun bütünleÅŸmesi yönünde atılan adımlardan en önemlisidir. Fakat bu konuda da bazı sorunların yaÅŸandığı bilinmektedir. Konu ile ilgili Turabi Ocağı dedeleri de Çubuk yöresindeki diÄŸer ocak dedeleri gibi, ÅŸu iddiayı dile getirmiÅŸlerdir: “Alevî erkekleri ile evlenen Sünnî gelinler, çoÄŸunlukla mutlu olurken, buna karşılık Sünnî erkeklerle evlenen Alevî kızları çoÄŸunlukla bedbaht olmaktadır. Çünkü geçimsizlik sonunda erkeÄŸin akrabaları, Alevî gelinin kendi davranışında kusur aramak yerine, onun inancını (AlevîliÄŸini) suçlamaktadırlar.”   Turabi dedeleri, AlevîliÄŸin ortaya çıkış sebeplerinin doÄŸru anlaşılabilmesi için baÅŸta Kur’anın (özellikle Tevbe Suresi 1-40 ayetlerin) tefsirlerinin tekrar tekrar okunarak incelenmesini, bundan baÅŸka Veda Haccındaki Arafat, Mina ve Gadirihum Hutbeleri ile Kırtas (Vasiyetname), Usema Ordusu, Hz. Peygamber’in Vefatı ve Defin Ä°ÅŸleri, Fedek Hurmalığı Olayı ve Kerbela Vakıa’sının Ä°slâm tarihi kitaplarından dikkatle okunarak üzerinde düÅŸünülmesi gerektiÄŸini dile getirmiÅŸlerdir.   Dedelerle yapılan görüÅŸmelerden çıkarılan en önemli sonuç ÅŸu olmalı: Alevî-Sünnî gruplarının her ikisi de, aynı kökenden geldikleri ve aynı kültürü benimsedikleri gibi, Tanrı, Peygamber, Kutsal Kitap vb. temel inanç konularında ortak olup bir milletin mensupları oldukları anlaşılmaktadır. Sadece inançlarda ve dinsel pratiklerde çok ufak farklılıklar bulunmaktadır. Bunlar bir toplumun kültürünün çeÅŸitliliÄŸinin ve zenginliÄŸinin kanıtı olsa gerek.   KAYNAKLAR Kur’an-ı Kerim. Hicr 29, Sa’d 72, Åžura 23, Ahzap 33, Sebe 46, Enfal 72-75, Nisa 35, Fetih 10, 18, 19. Dehr 5, 6, 12, 21, Nahl 67, Al-i Ä°mran 61, 76, 77, Bakara 28, 56, Rum 40. Melikof, Ä°rene. Uyur Ä°dik Uyardılar, Çev: Turan Alptekin, Ä°stanbul, Cem Yayınevi, 1994. TeberoÄŸlu, Haydar. Hacı Ali Türabi Velayetnamesi, Ankara,1999. TürkdoÄŸan, Orhan. Alevî-BektaÅŸî KimliÄŸi, Ä°stanbul, TimaÅŸ Yayınları,1995.